09 Δεκεμβρίου 2025
Η παραπάνω διάταξη του Ποινικού Κώδικα εμπεριέχεται στο κεφάλαιο για τα εγκλήματα τα σχετικά με την οικογένεια.
Ορίζεται στην σήμερα ισχύουσα ποινική διάταξη ότι: « Όποιος κακόβουλα παραβιάζει την υποχρέωση διατροφής που την επιβάλλει σε αυτόν ο νόμος και έχει αναγνωριστεί, έστω προσωρινά , με εκτελεστό τίτλο , με τρόπο ώστε ο δικαιούχος να υποστεί στερήσεις ή να αναγκαστεί να δεχθεί την βοήθεια άλλων, τιμωρείται με φυλάκιση έως ένα (1) έτος , ή χρηματική ποινή.».
Αυτή η ρύθμιση του εν λόγω εγκλήματος είναι η τελευταίως ισχύουσα, όπως επιβλήθηκε με τις τροποποιήσεις του Ν. 5090/2024 (ψηφίστηκε την 23/02/2024).
Η διάταξη έχει τροποποιηθεί πλείστες φορές εντός των τελευταίων ετών κατά τρόπο μάλιστα που δεν συνάδει με την στήριξη των ευάλωτων μελών της οικογένειας (συνήθως ανήλικα τέκνα) για την προστασία της οποίας διαλαλούν οι εκάστοτε ιθύνοντες. Ειδικότερα:
Το αδίκημα ρυθμίστηκε για πρώτη φορά με τη διάταξη του άρθρου 4 του Ν. 6439/1935 (περί τιμωρίας της παραβιάσεως της προς διατροφήν υποχρεώσεως)
Ακολούθως με το Νόμο 1492/1950 ενσωματώθηκε η άνω ρύθμιση (του 1935) και αποτέλεσε τη διάταξη του άρθρου 358 του τότε Ποινικού Κώδικα . Όριζε τότε η διάταξη ότι: « Ο κακοβούλως παραβιάζων την εκ του νόμου επιβεβλημένην και υπό του δικαστού, έστω και προσωρινώς, αναγνωρισμένην υποχρέωσιν αυτού προς διατροφήν, εις τρόπον ώστε ο εις τοιαύτην δικαιούμενος περιέστη εις στερήσεις ή ηναγκασθή να δεχθή την βοήθεια άλλων, τιμωρείται δια φυλακίσεως μέχρι δύο ετών.»
Στην συνέχεια η διάταξη τροποποιήθηκε με το άρθρο 4 του Α.Ν. 230/1967 και μειώθηκε η απειλούμενη ποινή, ορίστηκε δε ότι «Ο κακοβούλως παραβιάζων την εκ του νόμου επιβεβλημένων και υπό του δικαστού, έστω και προσωρινώς ανεγνωρισμένην υποχρέωσιν αυτού προς διατροφήν , εις τρόπον ώστε ο εις ταύτην δικαιούμενος περιέστη εις στερήσεις ή ηναγκασθή να δεχθή την βοήθειαν άλλων , τιμωρείται δια φυλακίσεως μέχρις ενός έτους.».
Κατά την παραπάνω αντιμετώπιση του αδικήματος από τον ιστορικό νομοθέτη, η διαφορά από το έτος 1935 έως το έτος 1967 (από την διακυβέρνηση Ι. Μεταξά έως την διακυβέρνηση του καθεστώτος της δικτατορίας 1967) είναι η μείωση της ποινής από αυτήν της φυλάκισης έως δύο έτη σε αυτήν της φυλάκισης έως ένα έτος (ελαφρύτερη).
Η αντιμετώπιση του εγκλήματος παρέμεινε η ίδια έως το έτος 1985 οπότε με το Προεδρικό Διάταγμα 283/31-5-1985 (επί διακυβέρνησης ΠΑΣΟΚ) , και με αναδιατύπωση από την καθαρεύουσα στη δημοτική ορίστηκε για το άνω αδίκημα ότι: «Όποιος κακόβουλα παραβιάζει την υποχρέωση διατροφής, που του την έχει επιβάλει ο Νόμος και έχει αναγνωρίσει, έστω και προσωρινά το δικαστήριο με τρόπο τέτοιο ώστε ο δικαιούχος να υποστεί στερήσεις ή να αναγκαστεί να δεχτεί βοήθεια άλλων , τιμωρείται με φυλάκιση μέχρι ενός έτους.».
Εν συνεχεία το έτος 2017 με τον Ν. 4509/22-12-2017 που αφορούσε «Μέτρα θεραπείας ατόμων που απαλλάσσονται από την ποινή λόγω ψυχικής ή διανοητικής διαταραχής και άλλες διατάξεις» !!!! τροποποιήθηκε με το άρθρο 27 η διάταξη 358 Π.Κ. και αντικαταστάθηκε ως εξής: «1. Όποιος κακόβουλα παραβιάζει την υποχρέωση διατροφής που του έχει επιβάλει ο νόμος και έχει αναγνωρίσει, έστω και προσωρινά , το δικαστήριο ή προκύπτει από συμφωνία που έχει επικυρώσει ο συμβολαιογράφος κατά το άρθρο 1441 του Αστικού Κώδικα, με τρόπο τέτοιο ώστε ο δικαιούχος να υποστεί στερήσεις ή να αναγκαστεί να δεχτεί βοήθεια άλλων, τιμωρείται με φυλάκιση μέχρι ενός (1) έτους.». (Διακυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ Υπουργός Δικαιοσύνης Στ. Κοντονής).
Για την άσκηση της ποινικής δίωξης του άνω αδικήματος από το έτος 1935 έως το έτος 2017, δηλαδή, για συνεχόμενα 84 χρόνια ΔΕΝ ΑΠΑΙΤΟΥΝΤΑΝ ΕΓΚΛΗΣΗ και το αδίκημα από την στιγμή που θα αναφέρονταν στις αρχές διώκονταν αυτεπαγγέλτως. Αυτό σημαίνει ότι δεν περιορίζονταν σε τρείς (3) μήνες συνεχόμενων οφειλόμενων διατροφών και κυρίως δεν απαιτούνταν επιπλέον παράβολα για την κατάθεση της μήνυσης. Η αντιμετώπιση αυτή διευκόλυνε , σαφώς, το ευάλωτο μέλος της οικογένειας που του οφείλονταν η διατροφή την οποία κακόβουλα και εκ δυστροπίας δεν κατέβαλε , όπως όφειλε, ο υπόχρεος.
Ακολούθως, όμως τροποποιήθηκε η άνω διάταξη με τον Ν. 4619/11-06-2019 (Διακυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ, Υπουργός Δικαιοσύνης Μιχ. Καλογήρου) οπότε ορίστηκε , για το άνω αδίκημα ότι: « Για την ποινική δίωξη απαιτείται έγκληση.». Αυτό σήμαινε πρωτίστως αυξημένο χρηματικό κόστος (παράβολα) για την κατάθεση της έγκλησης , και κυρίως περιορισμένο χρονικό διάστημα για την άσκηση της (τρείς μήνες) αλλιώς απορρίπτονταν ως εκπρόθεσμη , ως παραγεγραμμένη κλπ. Προκύπτει σαφέστατα από την παραπάνω εξέλιξη της διάταξης ότι τροποποιήθηκε επί τω χείρω, εις βάρος των δικαιούχων διατροφής και υπέρ των οφειλετών. Δεν γίνεται αντιληπτό γιατί έκανε αυτή την επιλογή ο τότε ( 11-06-2019) νομοθέτης.
Με την τελευταία τροποποίηση (Ν. 5090/23-02-2024 Διακυβέρνηση Νέας Δημοκρατίας Υπουργός Δικαιοσύνης Γ. Φλωρίδης) της άνω διάταξης καταργήθηκε η παράγραφος που απαιτούσε την έγκληση για το δικαίωμα της καταγγελίας του εγκλήματος. Έκτοτε, έως και σήμερα, και ελπίζουμε να συνεχίσει να ισχύει και στο μέλλον η ίδια αντιμετώπιση, το έγκλημα της παραβίασης διατροφής διώκεται αυτεπάγγελτα.
Κατά την αιτιολογική έκθεση του άνω νόμου δηλώνεται ότι επιλέχθηκε η άνω λύση γιατί το έγκλημα αυτό έχει μία ιδιαίτερη απαξία δεδομένου ότι με την παραβίαση της υποχρέωσης διατροφής, κατά τους όρους που αναφέρονται σε αυτό, τίθεται σε κίνδυνο η κάλυψη ουσιωδών αναγκών επιβίωσης του θύματος –συνήθως τέκνου και δη ανηλίκου , και τα δικονομικά εμπόδια – όπως είναι η απαίτηση για έγκληση- λειτουργούν υπέρ του δράστη και κατά του θύματος.
Η παραπάνω λύση είναι θετική για το θύμα αν και η ποινική αντιμετώπιση του εγκλήματος έγινε επιεικέστερη για τον δράστη αφού η απειλούμενη ποινή μπορεί εκτός της ποινής φυλάκισης μέχρις ενός έτους να είναι και χρηματική.
Μαρία Ροκάνη , δικηγόρος
e-mail:
