28/12/2025
Στην Ελλάδα, σύμφωνα με το ισχύον Σύνταγμα (Ψήφισμα της 27/05/2008 της Η’ Αναθεωρητικής Βουλής των Ελλήνων) ορίζεται ότι, κάθε δικαστική απόφαση πρέπει να είναι ειδικά και εμπεριστατωμένα αιτιολογημένη.
Κατά την άνω συνταγματική επιταγή, ο ποινικός δικονομικός νόμος ορίζει ότι, οι αποφάσεις πρέπει να αιτιολογούνται ειδικά και εμπεριστατωμένα.
Η παραπάνω αιτιολογία απαιτείται σε όλες χωρίς εξαίρεση τις ποινικές αποφάσεις, ανεξάρτητα αν αυτό απαιτείται ειδικά από τον νόμο, ή αν είναι οριστικές ή παρεμπίπτουσες ή αν η έκδοση τους αφήνεται στη διακριτική, ελεύθερη ή ανέλεγκτη κρίση του δικαστή που τις εξέδωσε, ενώ ,σε περίπτωση έλλειψης της η απόφαση είναι αναιρετέα , δηλαδή ακυρωτέα-εξαφανιστέα.
Η παραπάνω αιτιολογία δεν υπάρχει σε ποινική απόφαση όταν δεν εκτίθενται σε αυτήν, με πληρότητα, σαφήνεια και χωρίς αντιφάσεις
α) τα πραγματικά περιστατικά, που προέκυψαν από την ακροαματική διαδικασία σχετικά με την αποδιδόμενη στον κατηγορούμενο αξιόποινη πράξη,
β) τα αποδεικτικά μέσα από τα οποία συνήγαγε το δικαστήριο τα περιστατικά αυτά και
γ) οι σκέψεις με τις οποίες έκρινε ότι υπάρχουν αποδείξεις για την ενοχή του κατηγορουμένου.
Αντίθετα, η παραπάνω συνταγματική επιταγή ικανοποιείται όταν αλληλοσυμπληρώνεται το αιτιολογικό τμήμα της απόφασης με το διατακτικό καθώς αυτά αποτελούν ένα ενιαίο σύνολο.
Στο Ελληνικό ποινικό δίκαιο είναι αρκετό να αναφέρονται στην ποινική απόφαση, τα αποδεικτικά μέσα που έλαβε υπόψη του το δικαστήριο, γενικά, δηλαδή, κατά το είδος τους, χωρίς να απαιτείται να εκτίθεται τι ακριβώς προέκυψε χωριστά από το καθένα από αυτά. Επίσης, δεν είναι απαραίτητη η αξιολογική συσχέτιση και σύγκριση των διαφόρων αποδεικτικών μέσων και των μαρτυρικών καταθέσεων μεταξύ τους. ούτε απαιτείται να προσδιορίζεται ποιο βαρύνει περισσότερο για το σχηματισμό της δικαστικής κρίσης.
Συνεπώς, κατά τα παραπάνω, απαιτείται μόνο να προκύπτει σαφώς ότι το δικαστήριο έλαβε υπόψη και συνεκτίμησε για το σχηματισμό της δικανικής του πεποίθησης όλα τα αποδεικτικά στοιχεία - και όχι μόνο μερικά απ' αυτά κατ' επιλογή.
Ειδικότερα:
Α. η απαιτούμενη κατά τα άνω ειδική και εμπεριστατωμένη αιτιολογία, η έλλειψη της οποίας καθιστά πλημμελή την ποινική δικαστική απόφαση, πρέπει να υπάρχει όχι μόνον ως προς την κατηγορία, αλλά να επεκτείνεται και στους αυτοτελείς ισχυρισμούς που προβλήθηκαν από τον κατηγορούμενο ή τον συνήγορό του.
Τέτοιοι ισχυρισμοί είναι, ενδεικτικά, εκείνοι που προβάλλονται στο δικαστήριο για την άρση του αδίκου χαρακτήρα της πράξεως του κατηγορούμενου ή για την άρση ή τη μείωση της ικανότητας καταλογισμού του κατηγορουμένου ή για την εξάλειψη του αξιοποίνου της πράξεως για την οποία κατηγορείται ή για τη μείωση της ποινής που του επιβλήθηκε.
Η απόρριψη ενός τέτοιου ισχυρισμού, όπως είναι παραδείγματος χάρη και ο ισχυρισμός για την αναγνώριση της ύπαρξης στο πρόσωπο του κατηγορουμένου ελαφρυντικών περιστάσεων, πρέπει να αιτιολογείται ιδιαιτέρως, υπό τον όρο ότι αυτός προβάλλεται παραδεκτά, κατά τρόπο πλήρη και ορισμένο.
Όταν δεν συμβαίνουν τα παραπάνω ή όταν ο αναφερόμενος ως αυτοτελής ισχυρισμός δεν είναι στην πραγματικότητα αυτοτελής, κατά την παραπάνω ειδική απαίτηση του νόμου, αλλά αποτελεί μία άρνηση (γενική ή ειδική) της κατηγορίας, τότε το Δικαστήριο δεν υποχρεούται κατά το Σύνταγμα και τον ποινικό νόμο να απαντήσει ιδιαιτέρως και αιτιολογημένως, επί αυτού . Έτσι, το ποινικό δικαστήριο δεν έχει υποχρέωση να περιλαμβάνει στην απόφαση του ιδιαίτερη , απάντηση και μάλιστα ειδική και αιτιολογημένη σε ισχυρισμό που προτείνεται απαράδεκτα ή είναι απλώς αρνητικός της κατηγορίας.
Β. Για την ειδική και εμπεριστατωμένη αιτιολογία της δικαστικής αποφάσεως, η έλλειψη της οποίας την καθιστά εξαφανιστέα απαιτείται να γίνεται σε αυτήν μνεία των αποδεικτικών μέσων, το οποίο έλαβε υπόψη το Δικαστήριο για το σχηματισμό της καταδικαστικής ή αθωωτικής ή όποιας άλλης κρίσης του, κατά το είδος τους χωρίς να είναι αναγκαία η ειδικότερη αναφορά τους. Χωρίς να απαιτείται, παραδείγματος χάρη , να αναφέρονται τα ονόματα των μαρτύρων που εξετάστηκαν ή οι αριθμοί των εγγράφων που λήφθηκαν υπόψη , και σε κάθε περίπτωση, χωρίς να είναι αναγκαία και παράθεση του τι προέκυψε από καθένα από αυτά . Επιβάλλεται όμως να είναι ξεκάθαρο το ότι το Δικαστήριο έλαβε υπόψη και συνεκτίμησε όλα ανεξαιρέτως τα αποδεικτικά μέσα και όχι μόνον ορισμένα απ' αυτά.
Μαρία Ροκάνη
Δικηγόρος Παρ’ Αρείω Πάγω
